Make your own free website on Tripod.com
Bilgisayar Destekli Kent Planlama ve Tasarımında Sorunlar / Olanaklar

Makbule İLÇAN
UTTA Planlama & Danışmanlık Ltd. Şti.

Hayatı kolaylaştıran ve çağdaş yaşamın vazgeçilmez bir parçası olan bilgisayar, Kent ve Bölge Plancıları tarafından da planlama ve tasarım çalışmalarının her sürecinde kullanılan bir araçtır. Esas konu, bu aracın etkin olarak kullanılmasıdır.

Bunun için, amaca yönelik doğru donanım (hardware), doğru yazılım (software) ve doğru kullanıcı mutlak şarttır. Donanımın ve kullanıcının doğru seçildiği kabulüyle, bu yazının içeriğinde, doğru yazılım üzerinde durulacak, yazılımın kent planlama ve tasarım süreçlerinin her evresinde nasıl kullanıldığı bir örnekle anlatılacaktır.

Örnek proje, Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü'ne UTTA Planlama & Danışmanlık Ltd. Şti. tarafından hazırlanmış "Patara Koruma Amaçlı İmar Planı"dır (KAİP). Proje'de halihazır haritaların, altlıkların revize edilmesi, güncelleştirilmesi, analiz, sentez, değerlendirme ve planlama / kentsel tasarım aşamalarında AutoCAD Map 2000 kullanılmıştır.

1. Bilgisayar Destekli Tasarımda Halihazır Harita / Altlık
Bilgisayar ortamında tasarım yapabilmek için temel şart halihazır haritaların sayısal olmasıdır. Başlarda, kent plancılarının bilgisayara geçiş sürecinin gecikmesi, haritaların sayısal olmamasından kaynaklanmıştı. Günümüzde haritaların artık sayısal ortamda hazırlanması, plancıların da bu ortamda tasarım yapmasını zorunlu kılmıştır.

Bu noktada, önemle söz edilmesi gereken konu, haritaların çizim formatı ve teknik yeterliliğidir. Kullanılacak altlıkların kesinlikle teknik şartlara uygun ve sağlıklı üretilmesi gerekir.

Patara KAİP'nda halihazır haritalar klasik yöntemle hazırlanmıştı. Öncelikle halihazır haritalar ve mülkiyet verileri sayısal ortama aktarılmıştır. Haritaların teknik sorunlarının aşılması konusunda, AutoCAD Map'in sunduğu olanaklardan faydalanılmış ve altlıklar veritabanı oluşturmaya uygun hale getirilmiştir.

2. Bilgisayar Destekli Kent Planlaması'nda Yöntem

2.1. Araştırma ve Analiz:
Araştırma / Analiz, planlama ve tasarım sürecinin ilk adımıdır. Analiz çalışmalarında;

gibi, tasarımda kullanılacak analitik etüdler sayısal ortama aktarılmaktadır. Bilgisayar destekli tasarımda elde edilen verilerin hassas ve sağlıklı olarak sayısal ortama aktarılması büyük önem taşır.

Örnek projede araştırma aşamasında, arazi çalışmaları yapılmış ve ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşlardan gerekli veriler toplanmıştır. Bu noktada karşılaşılan önemli sorun, toplanan dokümanların büyük bir kısmının klasik yöntemle yapılmış ve sayısallaştırılmamış olmasıdır. Bu nedenle, başka disiplinlerle (harita mühendisi) çalışarak ve farklı yazılımlar kullanılarak bu sorunlarda aşılmıştır. Arkeoloji ve sanat tarihi uzmanları ile ilgili korunması gerekli değerler sayısal ortama aktarılmıştır.


Şekil 2

Toplanan verilerin tümü Microsoft Access kullanılarak veritabanına aktarılmıştır.

veritabanının Access'e girilen temel başlıklarıdır.

Analiz paftalarının hazırlanması aşamasında, toplanan bilgiler farklı dosyalarda veya aynı dosyada, farklı katmanlarda (Layer) da hazırlanabilirdi. Ancak yazılım, bir veritabanı kullanılarak verileri sayısal ortama aktarma ve paftalaştırma olanağını vermektedir.

2.2. Değerlendirme ve Sentez
Analitik etüd aşamasından sonra, en önemli aşama bu verilerin değerlendirilmesidir. Planlama ve tasarım kararlarının üretilmesi sırasında tüm verilerin yorumlanması ve değerlendirilmesi gereklidir. Değerlendirme ve sentez sürecinde, sayısal ortamda çalışmanın ve sorgulama yapmanın sağlıklı kararlara ulaşmada önemi büyüktür.

Tüm verilerin anlamlı bir biçimde çakıştırılması (Eşik Analizi) sonucunda;

a. Doğal Koruma Alanları,
b. Kültürel Koruma Alanları,
c. Eşikler (Yerleşilebilir, Yerleşilemez, Maliyetle Yerleşilebilir Alanlar),
d. Kentsel / Sosyal Veriler (Şekil 3),

konularında sağlıklı ve doğru sonuçlara ulaşılmaktadır. Bu sonuçlar, planlama ve tasarım seçeneklerinin, stratejilerinin kurulmasında plancı, tasarımcı ve karar vericilere yol göstermektedir.

Bu kabullerle, Patara KAİP'nin sentez ve değerlendirme çalışmalarında veritabanına girilen bilgiler çakıştırılmış, tasarıma temel olacak paftalar hazırlanmıştır. Patara KAİP'inde planlama kararlarını doğrudan yönlendirecek, yasal olan ve olmayan yapılaşmalar, fiziki durum analizi, yerleşilebilir / yerleşilemez alanlar vb. konularında değerlendirme paftaları yapılmıştır. Örneğin; fiziki durum analizi çalışmasında farklı dosyalarda, farklı katmanlarda, farklı renklerde, farklı taramalarda, farklı çizgi tiplerinde, farklı yazı karakterlerinde oluşturulmuş verilerin üst üste çakıştırılması sırasında çoğunlukla büyük sorunlar yaşanır. Bu aşamada yazılım kolaylıklar sunmaktadır. Veritabanından seçilecek başlıklar, istenen renkte, tarama da, yine istenirse lejantıyla birlikte bir-iki komutla gerçekleştirilebilir. Bu özellik, veritabanına girilmiş her bilginin sorgulanabileceği ve çakıştırılabileceği anlamına gelir. Renk, tarama, boyut vb. sorunların yeniden revize edilmesi gerekmez.

3. Planlama ve Kentsel Tasarım
Analiz, değerlendirme ve sentez çalışmaları sonucunda tasarım süreci başlamaktadır. Tasarım genel olarak pek çok fiziki, sosyal ve ekonomik faktörü ve politik kararı / stratejiyi içerecek bir süreçtir ve farklı faktörler tasarım sürecinde etkili olmaktadır. Bu nedenle genel olarak eskiz çalışmaları şeklindeki taslakların klasik sistemde (kağıt / kalem) hazırlanması ve olgunlaştıktan sonra bilgisayar ortamına geçirilmesi süreci en uygun süreçtir. Aksi taktirde sayısal ortamda yaz / boz süreci hem zaman, hem de emek ve parasal kayıplara yol açabilir.

Yazılım, plan üretme sürecinde de kullanılmaktadır. Ancak, örnek projenin içeriğinden kaynaklanan gerekçelerden dolayı koruma planı, klasik yöntemle tasarlanmış ve daha sonra bilgisayar ortamına aktarılmıştır (Şekil 4, 5, 6).


Şekil 4


Şekil 5

4. Sonuçlar
Bilgisayar destekli kent planlaması ve kentsel tasarım süreçleri incelendiğinde, eğer doğru sistem, hızlı, teknik bir altyapı ve bu sistem ve altyapıyı etkin kullanabilen teknik elemanlara sahip olunursa sonucun mükemmele yakın olduğu söylenebilir. Ancak;

1. Tüm verilerin sağlıklı elde edilmesi ve sayısallaştırılması,
2. Bu verilerin sağlıklı birleştirilmesi, sentezinin yapılması,
3. Doğru kararların verilerek, belirli (kabul edilmiş) tekniklerle sayısal ortamda çizilmesi,

gereklidir. Bunun etkin olarak yapılabilmesi, tasarımda para ve zaman tasarrufu sağlamaktadır. Her kurumun kendi gereksinimlerine uygun donanım ve yazılıma sahip olması ve bunları kullanacak elemanları yetiştirmesi önem taşımaktadır. Tüm teknik çizim yapanların giderek bilgisayar destekli çizim yapanlara dönüşmesi ise kaçınılmazdır. Kent planlama ve kentsel tasarımda dil birliğine gidilmesi, gösterim tekniklerinin standardizasyonu gereklidir.

Ayrıntılı bilgi için e-posta adresi, utta@ada.net.tr

Ana Sayfa
SAYISAL GRAFİK Web Sitesi